- Yükseklik: Balkon, teras, galeri boşluğu ve birden fazla basamaklı açık merdivende korkuluk, bitmiş döşemeden en az 1,10 m olmalıdır (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, md. 38).
- Çocuk güvenliği: Dolgu elemanları arasından 10 cm'lik bir kürenin geçmemesi ve tırmanmaya imkân veren yatay elemanlardan kaçınılması önerilir.
- Tip: Manzara için cam, sade ve güvenli bir çizgi için dikey çubuk, modern ve hafif görünüm için halat veya yatay çubuk, mahremiyet için lama ya da perfore panel.
- Malzeme: Dış mekânda 316L paslanmaz ya da galvaniz + boyalı çelik; iç mekânda 304 yeterlidir.
Önce güvenlik: ölçüler ve yönetmelik
Estetik tercih, ancak güvenlik ölçüleri sağlandıktan sonra başlar. Türkiye'de korkuluk yüksekliğini belirleyen temel düzenleme Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 38. maddesidir. Buna göre balkon, teras, galeri boşluğu ve birden fazla basamaklı açık merdivenlerde korkuluk, döşeme kotundan itibaren en az 1,10 metre yüksekliğinde yapılmalıdır. Döşemeden yüksekliği 0,90 metreden az olan pencere boşluklarında da korkuluk zorunludur.
Yüksekliği "bitmiş" döşemeden ölçün
Sahada en sık karşılaştığımız sorun şudur: korkuluk kaba betona göre 110 cm yapılır, sonra 5–8 cm'lik deck, parke ya da seramik kaplama gelir ve korkuluk yönetmelik altına düşer. Ölçü her zaman son kaplama dahil döşeme kotuna göre verilmelidir.
Dolgu açıklığı ve alt boşluk
Yönetmelikte dikmeler veya dolgu elemanları arasındaki boşluk için bağlayıcı bir ölçü tanımlı değildir. Uluslararası uygulamada ise çocukların başının ya da vücudunun sıkışmasını önlemek için 10 cm çapındaki bir kürenin dolgu arasından geçmemesi esas alınır. İngiltere yapı yönetmeliği 100 mm, ABD konut yönetmeliği 4 inç (yaklaşık 10,2 cm) küre kuralını uygular. Biz de projelerimizi bu ölçüye göre tasarlıyoruz. Aynı kural korkuluğun alt kayıtı ile döşeme arasındaki boşluk için de geçerlidir.
Tırmanma riski
Yatay çubuk ve yatay halat, çocuk için doğal bir merdiven gibi çalışır. Çocuk bulunan konut ve otellerde dikey dolgu ya da cam tercih edilmeli; yatay eleman kullanılacaksa korkuluğun iç tarafına cam veya ince dikey dolgu eklenmelidir.
Taşıma kapasitesi
Korkuluk, üzerine yaslanan ya da çarpan bir kişinin yatay yükünü güvenle taşımalıdır. Tasarım yükleri TS EN 1991-1-1 standardındaki kullanım sınıflarına göre belirlenir. Otel, restoran ve toplanma alanlarında değerler konuta göre belirgin şekilde yüksektir. Dikme kesiti, dikme aralığı ve ankrajın bu yüke göre statik hesapla belirlenmesi gerekir. Göze ince ve şık görünen bir korkuluğun "yeterli" olup olmadığı ancak böyle anlaşılır.
Korkuluk tipleri karşılaştırması
| Tip | Görünüm | Çocuk güvenliği | Bakım | Göreli maliyet | En uygun yer |
|---|---|---|---|---|---|
| Çerçevesiz cam (alttan profilli) | Kesintisiz manzara, minimal | Çok iyi | Cam silme sık | Yüksek | Manzaralı balkon, teras, galeri, otel |
| Paslanmaz dikme + cam dolgu | Hafif, şeffaf, klasikleşmiş | Çok iyi | Orta | Orta–yüksek | Konut balkonu, merdiven, AVM |
| Dikey çubuk | Sade, ritmik | İyi (≤ 10 cm aralıkla) | Kolay | Orta | Merdiven, galeri, bahçe |
| Yatay çubuk / halat | Modern, hafif, denizcilik çağrışımı | Tırmanma riski | Halatta gergi ayarı | Orta | Çocuk olmayan teras, ofis, yazlık |
| Lama / perfore panel | Mahremiyet, grafik etki | İyi | Kolay | Orta | Bitişik balkon, cephe, otopark |
| Ferforje / dövme demir | Klasik, dekoratif | Desene bağlı | Boya bakımı | Orta–yüksek | Tarihi yapı, villa, bahçe |
Cam korkulukta bilmeniz gerekenler
Cam korkuluk doğru yapıldığında en güvenli korkuluk tiplerinden biridir. Yanlış yapıldığında ise en tehlikelisidir. Dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar:
- Cam mutlaka temperli ve lamine olmalı. Temperleme camı dayanıklı kılar. Laminasyon (iki cam arasındaki ara film) ise cam kırılsa bile parçaların yerinde kalmasını ve boşluğun açılmamasını sağlar. Tek kat temperli cam korkulukta kabul edilemez.
- Kalınlık hesapla belirlenir. Çerçevesiz uygulamalarda sık görülen kombinasyonlar 8+8 ve 10+10 mm'dir. Doğru değer yüksekliğe, panel genişliğine ve kullanım sınıfına göre statik hesapla seçilir.
- Ara film seçimi. Dış mekânda kenarları açıkta kalan camlarda, nem kaynaklı kenar ayrışmasına karşı daha dayanıklı ve rijit olan iyonoplast (SGP tipi) ara filmler, standart PVB'ye göre avantajlıdır.
- Profil ve sabitleme. Alttan U profilli sistemlerde profilin döşemeye ankrajı ve camın profil içindeki sıkıştırması sistem üreticisinin test değerlerine uygun olmalıdır.
- Küpeşte önerilir. Camın üst kenarını bağlayan bir küpeşte, olası bir cam kırılmasında korkuluğun bütünlüğünü korur ve elle kavranacak bir tutamak sağlar.
Temperli cam sonradan kesilemez ve delinemez. Ölçü üretimden önce kesin olarak alınmalı; cam fabrikada ölçüsüne göre kesilip delindikten sonra temperlenmelidir. Sahada "biraz kısaltma" imkânı yoktur.
Malzeme seçimi
Paslanmaz çelik
- İç mekânda 304, dış mekânda 316L
- Boyasız, uzun ömürlü, az bakım
- Fırçalı veya parlak bitiş
Çelik / demir
- Her renk ve formda üretilir
- Dış mekânda galvaniz + boya (dupleks) şart
- Periyodik boya kontrolü gerekir
Alüminyum
- Hafif, paslanmaz, eloksal veya boyalı
- Hazır sistemlerle hızlı montaj
- Rijitlik ve his metal kadar değil
Ahşap / bronz küpeşte
- Elin temas ettiği yerde sıcaklık
- Metal dolguyla birlikte kullanılır
- Otel ve konutta prestij detayı
Paslanmazda kalite seçimini 304 ve 316L rehberimizde, demirde korozyon korumasını demir doğrama bakım rehberimizde, bronz küpeşte ve detayları ise otel projelerinde bronz yazımızda ayrıntılı anlattık.
Merdiven korkuluğu ve küpeşte
Merdivende korkuluk yalnızca düşmeyi önlemez, aynı zamanda inip çıkarken tutunulan bir tutamaktır. Bu yüzden:
- Kavranabilir kesit: 32–50 mm çaplı yuvarlak ya da benzer çevreye sahip küpeşte, elin rahatça kavrayabildiği aralıktır. Geniş ve düz bir lama göze hoş görünse de güvenli bir tutamak değildir.
- Süreklilik: Küpeşte merdivenin başından sonuna kesintisiz devam etmeli; uçları kıyafet ve çanta askısının takılmaması için duvara ya da aşağıya doğru kıvrılmalıdır.
- Duvar tarafı: Geniş ve sık kullanılan merdivenlerde duvar tarafına da küpeşte eklemek, özellikle çocuk ve yaşlılar için güvenliği artırır.
- Asma ve helezon merdivenler: Taşıyıcı ile korkuluk birlikte tasarlanmalıdır. İnce korkuluk dikmeleri çoğu zaman basamak taşıyıcısına bağlanır ve yük aktarımı statik hesabın parçasıdır.
Montaj: görünmeyen ama en kritik kısım
Korkuluğun güvenliği, gözle görülmeyen bağlantılarda belirlenir:
- Keşif ve ölçü. Döşeme kenarının malzemesi (betonarme, çelik, ahşap), beton sınıfı, kenar mesafesi ve son kaplama kotu yerinde tespit edilir.
- Ankraj tipi. Betonda kimyasal ankraj ya da sertifikalı mekanik dübel; kenara yakın montajlarda dübel üreticisinin kenar mesafesi koşullarına uyulur.
- Üstten mi, yandan mı? Dikmeyi döşemenin üstünden sabitlemek su yalıtımını deler. Mümkünse döşeme alnından (yandan) montaj yapılmalı ya da delik noktaları yalıtım detayıyla çözülmelidir. Balkon altındaki tavan lekelerinin önemli bir kısmı bu detaydan kaynaklanır.
- Farklı metaller. Paslanmaz korkuluk, galvanizli ya da alüminyum bir altyapıya bağlanacaksa araya yalıtım konur ve paslanmaz bağlantı elemanı kullanılır.
- Teslim kontrolü. Yükseklik, açıklıklar, cam etiketleri ve ankraj sıkılıkları teslimden önce kontrol edilip kayıt altına alınır.
Bakım
| Korkuluk tipi | Rutin bakım | Yıllık kontrol |
|---|---|---|
| Paslanmaz | Tatlı su ve nötr sabun; kıyıda ayda bir durulama | Ankraj ve bağlantı sıkılığı, kaynak noktaları |
| Cam | Cam temizleyici (amonyaksız ürün metal aksama zarar vermez) | Profil içi conta/takoz, cam etiketleri, kırık/çatlak |
| Halat | Paslanmaz gibi | Gergi ayarı (halatlar zamanla gevşer), terminaller |
| Boyalı çelik / ferforje | Yıkama | Boya kabarması, pas lekesi, özellikle zemin birleşimi ve kaynaklar |
Sık sorulan sorular
Balkon korkuluğu yüksekliği kaç cm olmalı?
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 38. maddesine göre balkon, teras ve galeri boşluklarında korkuluk, bitmiş döşemeden itibaren en az 110 cm yüksekliğinde olmalıdır. Sonradan yapılacak döşeme kaplaması ölçüye dahil edilmelidir.
Merdiven korkuluğu yüksekliği kaç cm olmalı?
Aynı madde, birden fazla basamaklı açık merdivenlerde de en az 1,10 m korkuluk yüksekliği öngörür. Ayrıca kolay kavranan, kesintisiz bir küpeşte kullanılması güvenliği artırır.
Korkuluk dikmeleri arası kaç cm olmalı?
Türkiye'de yönetmelikte bağlayıcı bir açıklık ölçüsü yoktur. Uluslararası iyi uygulamada dolgu elemanlarının arasından 10 cm çapında bir kürenin geçmemesi esas alınır. Biz de çocuk güvenliği için bu ölçüyü uyguluyoruz.
Cam korkuluk güvenli mi?
Temperli ve lamine cam, statik hesapla seçilmiş kalınlık, test edilmiş bir profil sistemi ve tercihen üst küpeşte ile uygulandığında evet. Lamine olmayan tek kat temperli cam korkulukta kullanılmamalıdır.
Halat korkuluk çocuklar için güvenli mi?
Yatay halat ve çubuklar tırmanmaya imkân verdiği için çocuk bulunan mekânlarda önermiyoruz. Kullanılacaksa iç tarafa cam ya da dikey dolgu eklenmelidir.
Dış mekân korkuluğu için hangi paslanmaz kullanılmalı?
Dış mekânda, özellikle deniz kıyısında ve havuz çevresinde 316L paslanmaz kullanılmalıdır. 304 kalite yalnızca şehir içinde, düzenli bakımla ve iyi drene edilen detaylarla kabul edilebilir.
Korkuluk metre fiyatı neye göre değişir?
Korkuluk tipi, malzeme ve kalite, yükseklik, cam kalınlığı, yüzey bitişi, montaj zemini, toplam metraj ve iskele gereksinimi fiyatı belirler. Doğru teklif için ölçü, birkaç fotoğraf ve kullanılacak mekânın bilgisi yeterlidir.